Nhiều thập kỷ trở lại đây, Yoga phổ biến như một phương pháp giúp rèn luyện sức khỏe và cân bằng tâm trí. Ít ai biết rằng, sau các tư thế quen thuộc là cả một nền tảng triết lý sâu sắc đã được xây dựng và hoàn thiện qua nghìn năm. Hiểu về nguồn gốc Yoga không chỉ giúp hiểu đúng về Yoga giúp thực hành Yoga một cách an toàn, bền vững và có chiều sâu. Vậy Yoga bắt nguồn như thế nào và nó đã được phát triển như thế nào trong nghìn năm qua. Bài chia sẻ dưới đây, TPY sẽ cùng bạn hiểu thêm về nó nhé!
Yoga bắt nguồn từ đâu?
Trước khi đặt câu hỏi Yoga bắt nguồn từ đâu, chúng ta cần nhìn nhận đầu tiên là Yoga trong bối cảnh văn hóa, triết học của Ấn Độ cổ đại. Sự ra đời của Yoga không phải từ một cá nhân hay một thời điểm cụ thể, mà là kết quả của một quá trình dài quan sát, chiêm nghiệm và thực hành kéo dài của nhiều thế hệ hiền nhân.
Bản chất nguyên thủy của Yoga
Nguyên thủy, bản chất Yoga được tiếp cận không phải ở vai trò là một bộ môn thể dục. Trong bối cảnh đó, bản chất Yoga là một con đường tu tập toàn diện, mục tiêu hướng con người đến sự hợp nhất giữa thân thể, hơi thở, tâm trí và ý thức. Nguồn gốc Yoga từ đó gắn liền với tên gọi như một hành trình truy vấn bản chất của khổ đau, ý nghĩa của đời sống và khả năng giải thoát nội tâm của con người.
Mong muốn tìm đến sự an lạc
Ngay từ thuở sơ khai, con người đã nhận ra rằng luôn tồn tại những bất ổn từ bên ngoài – thiên nhiên, xã hội, sinh tử và đây là những yếu tố không thể kiểm soát hoàn toàn. Cũng chính từ sự nhận diện đó, nhu cầu quay vào bên trong, tìm kiếm sự ổn định nội tâm và trật tự tinh thần dần dần hình thành và tiền thân Yoga cũng ra đời như một phương pháp giúp con người rèn luyện khả năng tự chủ, tỉnh thức và hòa hợp với các quy luật tự nhiên.
Yoga trong nền văn minh Ấn Độ cổ đại
Nguồn gốc Yoga gắn liền với bối cảnh văn hóa và triết học của nền văn minh Ấn Độ cổ đại, nơi mà con người sớm hướng vào nội tâm để mong cầu tìm kiếm sự yên bình & ý nghĩa sống. Đặc biệt, trong giai đoạn xã hội coi trọng đời sống tinh thần, phương pháp này dần hình thành và phát triển nổi bật như một phương pháp thực hành giúp kết nối thân – tâm – trí và hòa hợp với quy luật tự nhiên. Những minh chứng sớm nhất về lịch sử yoga cổ đại có thể kể đến:
Dấu vết Yoga trong nền văn minh sông Ấn
Dấu vết sớm nhất liên quan đến nguồn gốc Yoga đã được tìm thấy trong nền văn minh sông Ấn (Indus Valley Civilization), tồn tại khoảng 3.000 – 2.000 năm trước Công nguyên. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện nhiều con dấu cổ tại Harappa và Mohenjo-daro khắc họa hình người ngồi trong tư thế thiền định, cột sống thẳng, hai chân xếp chéo.
Dù chưa đủ khẳng định đây là Yoga theo nghĩa hoàn chỉnh nhưng thông qua hàng loạt bằng chứng đã cho thấy con người thời kỳ đó đã có ý thức rõ ràng về tư thế ngồi, sự ổn định thân thể và trạng thái tập trung nội tâm và được xem là tiền đề cho các thực hành Asana và thiền định sau này.
Yoga trong kinh Veda và Upanishad
Sau giai đoạn văn minh sông Ấn, Yoga tiếp tục được phát triển và ghi nhận rõ nét bởi các vị hiền nhân yoga, rõ ràng nhất có thể kể đến là trong các bộ kinh Veda – Bộ kinh được xem là nền tảng của triết học Ấn Độ cổ đại. Bốn bộ kinh Veda không trình bày Yoga như một hệ thống độc lập nhưng nó đề cập đến nhiều khái niệm cốt lõi của Yoga như:
- Prana (năng lượng sống)
- Tapas (nỗ lực nội tâm)
- Dhyana (thiền định).
Đặc biệt, trong các tài liệu Upanishad phần được cho là mang tính triết học sâu sắc nhất của kinh Veda là nền tảng đã đặt nền móng quan trọng cho triết lý Yoga. Trong đó, con người được hướng dẫn quay về quan sát nội tâm, giúp họ vượt qua sự đồng nhất với thân xác và cảm xúc để nhận ra bản chất chân thật của chính mình. Tinh thần cốt lõi này đến nay vẫn còn nguyên giá trị.
Yoga không nhằm thay đổi thế giới bên ngoài, mà giúp con người thay đổi cách nhìn và cách sống với thế giới đó.
Những hiền nhân đặt nền móng cho triết lý Yoga
Một điều nữa đáng không thể phủ nhận trong sự tồn tại và phát triển Yoga đó sự hình thành & phát triển của Yoga không gắn liền với một cá nhân duy nhất, mà đó là kết quả của trí tuệ tích lũy qua nhiều thế hệ các hiền nhân Ấn Độ cổ đại. Chính họ – Các bậc hiền triết này đã chiêm nghiệm, thực hành và truyền lại các nguyên lý cốt lõi góp công lớn trong việc đặt nền móng cho triết lý Yoga tồn tại và phát triển bền vững cho đến ngày nay.
Rishi | Những bậc hiền triết truyền khẩu
Trước khi được hệ thống hóa thành văn bản, tri thức Yoga đã được lưu truyền qua các Rishi | Những bậc hiền triết đạt đến trạng thái nhận thức sâu sắc nhờ thiền định và thực hành nội tâm. Với các Rishi, Yoga không còn là lý thuyết, đó là trải nghiệm sống.
Nguồn tri thức Yoga trong thời kỳ này chủ yếu được truyền khẩu từ thầy sang trò, nhấn mạnh sự trực nghiệm cá nhân hơn là ghi chép. Điều này giúp Yoga giữ được tính linh hoạt và phù hợp với từng người. Tuy nhiên, điều này cũng khiến tri thức dễ bị sai lệch theo thời gian nếu không được hệ thống hóa.
Maharishi Patanjali | Người hệ thống hóa Yoga
Nhắc đến nguồn gốc Yoga theo nghĩa triết học cổ điển, Maharishi Patanjali là một trong những cái tên không thể thiếu. Ông được xem là một trong những người đi đầu trong số những cái tên đã hệ thống hóa Yoga thông qua tác phẩm Yoga Sutra, giúp Yoga trở thành một con đường thực hành rõ ràng và mạch lạc. Yoga Sutra gồm 196 câu kinh ngắn gọn và được chia thành bốn chương lớn:
- Samadhi Pada Chương nói về trạng thái hợp nhất
- Sadhana Pada Chương viết về con đường thực hành
- Vibhuti Pada Chương tập hợp các năng lực phát sinh từ tu tập
- Kaivalya Pada Viết về trạng thái giải thoát tối hậu
Patanjali không sáng tạo ra Yoga, ông chỉ đóng vai trò như một người tổng hợp, hệ thống và chuẩn hóa những tri thức đã tồn tại và lưu truyền từ trước. Thông qua đó, Yoga có thể được truyền dạy một cách nhất quán qua suốt nhiều thế kỷ.
Những triết lý Yoga cổ điển qua Yoga Sutra
Nói về tiến trình phát triển của Yoga, Yoga Sutra giữ vai trò then chốt trong việc hệ thống hóa và làm rõ các nguyên lý cốt lõi của triết lý Yoga cổ điển. Thông qua những câu kinh ngắn gọn nhưng súc tích, nó trình bày con đường tu tập giúp con người chuyển hóa nhận thức để hướng đến sự hợp nhất và tự do nội tâm. Những triết lý cốt lõi nhất có thể được nhắc đến điển hình như:
Ashtanga Yoga | Tám nhánh trong Yoga
Trọng tâm của Yoga Sutra là Ashtanga Yoga, hay còn được biết đến qua tên gọi là “Tám nhánh trong Yoga”. Đây được xem là nền tảng cốt lõi của triết lý Yoga cổ điển. Tám nhánh đó bao gồm:
- Yama Đại diện cho các nguyên tắc đạo đức trong các mối quan hệ xã hội.
- Niyama Đại diện cho kỷ luật và thái độ sống cá nhân
- Asana Nền tảng cốt lõi của các tư thế và sự ổn định của thân thể
- Pranayama Là sự điều hòa hơi thở và năng lượng
- Pratyahara Thu rút giác quan
- Dharana Sự tập trung
- Dhyana Quá trình thiền định
- Samadhi Trạng thái hợp nhất
Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là Asana chỉ là một phần nhỏ trong toàn bộ hệ thống Yoga. Mục tiêu của Asana là chuẩn bị thân thể khỏe mạnh, ổn định để phục vụ cho các thực hành nội tâm sâu hơn.
Yoga là sự kết hợp giữa triết lý và đời sống
Triết lý Yoga là những thứ không tách rời khỏi đời sống thường nhật. Yama và Niyama giúp con người xây dựng nền tảng đạo đức vững chắc. Pranayama và thiền định sẽ giúp ổn định hệ thần kinh, cải thiện khả năng tự nhận thức. Samadhi không phải là trạng thái xa vời, mà đó là kết quả tự nhiên của một quá trình sống và thực hành đúng đắn.
Ở góc nhìn này, Yoga không chỉ là việc bạn luyện tập trên thảm, mà đó còn là cách con người ăn uống, suy nghĩ, hành xử và đối diện với chính mình mỗi ngày.
Yoga không chỉ là luyện tập – mà là một lối sống
Ngày nay, khi luyện tập yoga ngày càng lan rộng ra thì nguy cơ thương mại hóa và giản lược khiến nó chỉ còn là các tư thế thể chất ngày càng rõ rệt. Chính việc này khiến nhiều người tiếp cận với Yoga trong sự thiếu đi nền tảng triết lý. Đây là tình trạng nghiệm trong vì dễ dẫn đến chấn thương, kiệt sức hoặc mất phương hướng trong quá trình tập luyện. Những thứ mà Yoga mang lại giờ đây lại bị phản tác.
Không phải tự nhiên mà bạn cần phải hiểu đúng nguồn gốc Yoga. Khi đã hiểu về nó, người tập sẽ biết lắng nghe cơ thể, tôn trọng giới hạn cá nhân và thực hành với thái độ tỉnh thức. Hãy để Yoga thực hành đúng bản chất, đừng ép buộc cơ thể phải đạt đến hình thức hoàn hảo hãy để nó giúp con người quay về trạng thái quân bình tự nhiên.
Nguồn gốc Yoga | Hiểu để thực hành đúng
Tìm hiểu nguồn gốc Yoga không phải để quay về quá khứ một cách giáo điều, mà để giữ vững tinh thần nguyên bản của Yoga trong bối cảnh hiện đại. Một khi đã nắm vững và hiểu đúng thì cho dù hình thức luyện tập có thay đổi, giá trị cốt lõi của Yoga vẫn xoay quanh sự tỉnh thức, tự chủ và giải thoát nội tâm.
Đặc biệt, đối với người giảng dạy Yoga, việc hiểu rõ lịch sử và triết lý Yoga là trách nhiệm nghề nghiệp. Một giáo trình chuẩn mực không chỉ truyền đạt kỹ thuật, mà còn giúp học viên tiếp cận Yoga như một hành trình phát triển toàn diện. Và đó là những thứ mà Hành trình Đào tạo HLV Hatha 200h mà TPY đang xây dựng.
Xem thêm: Triết lý Yoga là gì?
Yoga | Di sản trí tuệ vượt thời gian
Khi nói đến nguồn gốc Yoga, đó là cả một câu chuyện về hành trình của con người đi tìm kiếm sự tự do nội tâm giữa những biến động quay cuồng của đời sống. Bước đi trên hành trình mấy nghìn năm, từ các thực hành sơ khai trong nền văn minh cổ đại, Yoga đã phát triển thành một hệ thống triết lý và thực hành hoàn chỉnh để tạo nên những giá trị bền vững vượt thời gian và không gian.
Khi được hiểu và thực hành đúng bản chất, Yoga không chỉ mang lại sức khỏe, mà còn giúp con người sống tỉnh thức, quân bình và sâu sắc hơn trong từng khoảnh khắc của cuộc sống. Vậy bạn đã thực Yoga chưa? Hẹn gặp lại tại Học viện Yoga Quốc tế TPY.
FAQ – Câu hỏi thường gặp về nguồn gốc Yoga
Bài viết khá dài, nếu bạn cần một câu trả lời nhanh chóng và đi sâu vào câu hỏi, dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về nguồn gốc yoga hiện đại, hãy tham khảo nhé!
Nguồn gốc Yoga bắt nguồn từ đâu?
Yoga có bắt nguồn từ Ấn Độ cổ đại, nó xuất hiện từ các thực hành thiền định sơ khai trong nền văn minh sông Ấn và được tổng hợp và phát triển qua kinh Veda và Upanishad.
Ai là người đặt nền móng cho triết lý Yoga?
Maharishi Patanjali là người hệ thống hóa Yoga thông qua tác phẩm Yoga Sutra, đặt nền móng cho triết lý Yoga cổ điển.
Yoga Sutra là gì?
Yoga Sutra là một bộ kinh gồm 196 câu do Patanjali biên soạn. Trong đó trình bày con đường Ashtanga Yoga – con đường tám nhánh trong yoga nhằm giúp người tập đạt đến giải thoát nội tâm.
Yoga có phải chỉ là các tư thế Asana không?
Không. Asana chỉ là một phần nhỏ trong hệ thống luyện tập Yoga. Yoga là bao gồm nhiều thanh phần từ triết lý sống, đạo đức, hơi thở, thiền định và nhận thức chứ không đơn thuần chỉ từ các tư thế.
