Dinh dưỡng trong Yoga – Tưởng chừng đơn giản và ít được chú tâm thực chất lại có nhiều ảnh hưởng trên hành trình Yoga và được xếp ngang với Asana, Pranayama hay Thiền định. Ăn uống không chỉ để duy trì sự sống, đó còn là một phần của tiến trình nuôi dưỡng & chuyển hóa. Nhiều minh chứng chỉ ra, thức ăn không chỉ tác động đến cơ thể mà ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trí, cảm xúc cũng như mức độ tỉnh thức. Vậy những tác động đó cụ thể là gì? Cùng TPY tìm hiểu nhé!
Dinh dưỡng trong Yoga là gì?
Dinh dưỡng trong Yoga được định nghĩa chính là cách một Yogi tiếp cận với việc ăn uống dựa trên những nguyên lý hài hòa giữa các yếu tố: “Thân thể – Năng lượng – Tâm thức”. Thay vì, theo khoa học, chỉ quan tâm đến lượng calo, chất đạm hay tinh bột, thì đối với Yoga lại có hỏi sâu hơn:
Thực phẩm này mang lại trạng thái nào cho tâm trí? Nó nuôi dưỡng hay làm xao động nội tâm?
Trong Yoga, cơ thể không chỉ là cấu trúc vật chất mà còn là một hệ thống năng lượng tinh tế (Prana). Khi vào cơ thể, thực phẩm không chỉ tiêu hóa về mặt sinh học mà còn để lại “dấu ấn” về năng lượng & tâm lý. Dinh dưỡng trong Yoga cũng từ đó hướng đến việc chọn thực phẩm giúp cơ thể nhẹ nhàng, hệ thần kinh ổn định để tâm trí dễ dàng đi vào trạng thái tĩnh lặng và đặt biệt nó không nhằm ép buộc hay loại trừ cực đoan.
Dinh dưỡng và sự hình thành tâm thức trong Yoga
Một trong những nền tảng cốt lõi của dinh dưỡng Yoga được thể hiện qua câu châm ngôn cổ trong triết học Ấn Độ:
“Jaisa khaye ann, vaisa bane mann” – Bạn ăn gì, tâm bạn sẽ như thế.
Không mang tính ẩn dụ đơn thuần, câu nói phản ánh sự quan sát sâu sắc từ các bậc hiền triết Yoga về mối liên hệ giữa thực phẩm và tâm thức. Dựa theo đó, có thể thấy rằng: “chất lượng của thức ăn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, mà còn nhào nặn bản chất của tâm trí” – Từ sự minh mẫn, ổn định cho đến những dao động cảm xúc tinh vi.
Ba trạng thái thực phẩm trong Yoga & những ảnh hưởng đến tâm trí
Yoga phân loại mọi biểu hiện diễn ra trong tự nhiên bao gồm cả thực phẩm. Nó được phân theo ba trạng thái năng lượng cơ bản được gọi là Ba Gunas: Sattva, Rajas và Tamas. Việc hiểu rõ ba trạng thái này sẽ giúp người tập lựa chọn được nguồn thực phẩm phù hợp với mục tiêu sống tỉnh thức và cân bằng nội tâm của chính mình.
Thực phẩm Sattvic | Nền tảng sự minh mẫn & an lạc
Trạng thái thực phẩm Sattvic đại diện cho sự tinh khiết, hài hòa và sáng suốt. Đây là nhóm thực phẩm được giới tập Yoga khuyến khích sử dụng thường xuyên, nó đặc biệt tốt đối với những ai đang trong giai đoạn thực hành thiền định, học tập hoặc giảng dạy Yoga.
Thực phẩm Sattvic thường bao gồm:
- Trái cây tươi theo mùa
- Rau củ tự nhiên, nấu chín nhẹ
- Ngũ cốc nguyên hạt
- Các loại đậu, hạt
- Thực phẩm tươi, mới, ít qua chế biến
Nhóm thực phẩm này với ưu điểm giúp cơ thể nhẹ nhàng, hệ tiêu hóa hoạt động ổn định và tâm trí dễ đạt đến trạng thái điềm tĩnh. Những người thường ăn nhóm thực phẩm Sattvic có xu hướng cảm nhận rõ sự sáng suốt, tâm trạng ổn định và cảm giác hài lòng nội tại, họ cũng không phụ thuộc quá nhiều vào kích thích bên ngoài.
Thực phẩm Rajasic | Kích động & xao động nội tâm
Thực phẩm Rajasic là nhóm mang tính kích thích, thúc đẩy hành động và ham muốn. Nhóm này sẽ bao gồm các món ăn có tính chất cay, mặn, chua, nhiều gia vị hoặc chất kích thích.
Đặc điểm của thực phẩm Rajasic là:
- Có khả năng kích thích hệ thần kinh
- Hiệu quả tạo cảm giác hưng phấn ngắn hạn
- Dễ dẫn đến bồn chồn, lo âu, nóng nảy
Trong cuộc sống hiện đại, thực phẩm Rajasic xuất hiện rất phổ biến, nó đặc biệt được yêu thích bởi những người làm việc cường độ cao. Trong luyện tập Yoga, nhóm thực phẩm này không được đề nghị nhưng cũng không cấm tuyệt đối. Người tập có thể tự tiết chế, và nhất là khi họ đang tìm kiếm sự tĩnh lặng nội tâm hoặc thực hành thiền định sâu.
Thực phẩm Tamasic | Trạng thái trì trệ và u tối
Nhóm thực phẩm Tamasic đại diện cho sự nặng nề, trì trệ và thiếu sinh khí. Đây là nhóm thực phẩm được đánh giá là có những ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt, tác động trực tiếp đến tâm trí và năng lượng sống.
Nhóm Tamasic này bao gồm:
- Các thực phẩm ôi thiu, để lâu ngày
- Các loại đồ ăn chế biến sẵn, đồ ăn công nghiệp
- Những loại thực phẩm chứa quá nhiều dầu mỡ
- Các loại đồ ăn nguội lạnh, kém độ tươi mới
Những thực phẩm Tamasic khiến cơ thể nặng nề, tâm trí mờ đục, thiếu động lực và dễ rơi vào trạng thái u lì hoặc trầm cảm. Trong Yoga, đây là nhóm thực phẩm Yogi nên hạn chế tối đa nếu mong muốn duy trì sự tỉnh thức và sáng suốt lâu dài.
Dinh dưỡng trong Yoga & sức khỏe tâm trí trong xã hội hiện đại
Xã hội hiện đại xô bồ kéo theo các vấn đề như căng thẳng kéo dài, rối loạn giấc ngủ và suy giảm khả năng tập trung ngày càng phổ biến. Nhiều nghiên cứu khoa học ngày nay đã cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa chế độ ăn uống và sức khỏe tâm thần – điều mà Yoga đã nhận ra từ hàng ngàn năm trước.
Theo đó, chế độ ăn dựa trên thực vật, giàu rau củ và ngũ cốc nguyên hạt – tương đồng với thực đơn Sattvic – được chứng minh là có thể giúp giảm viêm, ổn định hệ thần kinh và cải thiện tâm trạng. Và khi cơ thể không phải liên tục xử lý các thực phẩm nặng nề hay kích thích, lúc này ta đang tạo cho tâm trí điều kiện để phục hồi và tái tạo.
Ăn uống trong tỉnh thức (Mindful Eating) | Yoga trên bàn ăn
Trong Yoga, cách bạn ăn cũng quan trọng không kém những món thức ăn. Và thuật ngữ “Ăn uống trong tỉnh thức” cũng được xem là một hình thức thực hành Yoga áp dụng trong đời sống hàng ngày của một người tập Yoga. Nó được thực hành mọi lúc, ngay cả:
Trạng thái khi ăn
Yoga khuyến nghị rằng chỉ nên ăn khi tâm trí thật sự bình tĩnh và cảm thấy thư giãn. Việc ăn trong vội vàng, căng thẳng hoặc cảm xúc tiêu cực sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiêu hóa và hấp thụ năng lượng.
Việc ăn với lòng biết ơn, sự chậm rãi và chú tâm giúp cơ thể tiếp nhận thực phẩm một cách trọn vẹn, đồng thời nuôi dưỡng hệ thần kinh và cảm xúc tích cực.
Mitahara | Sự điều độ trong ăn uống
Mitahara là nguyên tắc ăn uống điều độ trong Yoga. Trong đó, bạn không ăn quá no, không ăn vì cảm xúc, và biết dừng lại đúng lúc giúp cơ thể duy trì sự nhẹ nhàng cần thiết cho việc thực hành Asana, Pranayama và Thiền định.
Sự điều độ này không phải là sự thiếu thốn, mà là biểu hiện của trí tuệ và khả năng lắng nghe cơ thể.
Dinh dưỡng trong Yoga & Sự chuyển hóa nội tâm
Yoga cho rằng nhiều trạng thái tiêu cực trong tâm trí như: tham lam, nóng giận, u mê,… không chỉ xuất phát từ suy nghĩ, mà còn được nuôi dưỡng âm thầm qua thói quen ăn uống thiếu tỉnh thức mỗi ngày.
Bạn sẽ thấy rằng, khi dinh dưỡng được điều chỉnh theo hướng Sattvic và có ý thức, tâm trí cũng dần trở nên trong sáng hơn, cảm xúc ổn định hơn và khả năng tự quan sát được nâng cao. Dinh dưỡng trong Yoga cũng vì thế không phải là mục tiêu cuối cùng, mà là nền tảng hỗ trợ cho tiến trình tu tập, làm việc và sống trọn vẹn hơn mỗi ngày.
Những ai nên chú trọng dinh dưỡng trong Yoga?
Dinh dưỡng trong Yoga là thuật ngữ chung. Nó không dành riêng cho người ăn chay hay người tu tập chuyên sâu. Đối với bất kỳ ai, khi bước vào con đường Yoga một cách nghiêm túc đều cần phải nhìn lại mối quan hệ của mình với việc ăn uống.
Một khi việc thực hành đi sâu hơn thì dinh dưỡng không còn là lựa chọn cá nhân thuần túy, mà nó trở thành nền tảng, một thứ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng luyện tập và đời sống nội tâm. Nó phù hợp cho:
- Người mới bắt đầu đến với Yoga & có mong cầu xây dựng nền tảng bền vững
- Người đang là giáo viên Yoga, huấn luyện viên và học viên đào tạo
- Người làm việc trí óc, thường xuyên chịu nhiều áp lực tinh thần
- Hoặc nó phù hợp với những ai đang tìm kiếm một lối sống tỉnh thức, cân bằng và lâu dài
Dinh dưỡng trong Yoga | Lựa chọn có ý thức cho đời sống bền vững
Không phải là một khuôn mẫu cứng nhắc và cũng không phải cách để bạn từ bỏ niềm vui ẩm thực. Dinh dưỡng trong Yoga là một sự lựa chọn có ý thức dựa trên sự hiểu biết, lắng nghe và tôn trọng cơ thể cũng như tâm trí của chính mình.
Khi ăn uống trở thành một phần của thực hành tỉnh thức mỗi ngày, mỗi bữa ăn không chỉ nuôi dưỡng thân thể, mà còn góp phần làm trong sáng tâm trí, ổn định cảm xúc và mở ra một đời sống sâu sắc, hài hòa hơn – đúng với tinh thần cốt lõi của Yoga. Học Viện Yoga Quốc tế TPY hi vọng rằng những chia sẻ trên đã phần nào giúp bạn có những nhìn nhận vấn đề này, hẹn gặp lại ở những chia sẻ kế tiếp.
